صرافی غیرمتمرکز چیست؟ بررسی تفاوت DEX و صرافی متمرکز

با ظهور ارزهای دیجیتال و فراگیر شدن آن‌ها در جامعه، نیاز به مراکزی برای خرید و فروش آن‌ها احساس شد. در پاسخ به این نیاز، صرافی‌های ارز دیجیتال متولد شدند. صرافی‌های کریپتو از ابتدا در قالب متمرکز کار خود را آغاز کردند. بعد از مدتی، متمرکز بودن این پلتفرم‌ها مورد انتقاد قرار گرفت و مخالف ماهیت ارزهای دیجیتال عنوان شد. این انتقادات منجر به تولد مفهومی به نام صرافی غیرمتمرکز یا Decentralized Exchange شد.

اما صرافی غیرمتمرکز یا DEX دقیقاً چیست و چگونه کار می‌کند؟ چه کسی این صرافی را مدیریت می‌کند و نقدینگی آن از کجا می‌آید؟ آیا چنین مدلی می‌تواند جایگزین رقبای بزرگی مثل بایننس شود؟ آیا تاکنون نمونه موفقی از یک صرافی غیرمتمرکز پیاده‌سازی شده است؟ چه چالش‌هایی پیش روی صرافی‌ های متمرکز وجود دارد؟ در این مقاله به همه این پرسش‌ها پاسخ می‌دهیم. با ما همراه باشید.

صرافی غیر متمرکز چیست و چگونه کار می‌کند؟

صرافی غیر متمرکز (DEX) یک بازار همتابه‌همتا (Peer-to-Peer) برای تبادل ارزهای دیجیتال است که بدون دخالت هرگونه نهاد مرکزی فعالیت می‌کند. این صرافی‌ها، از فناوری بلاک چین و قراردادهای هوشمند برای خودکارسازی معاملات استفاده می‌کنند و خریداران و فروشندگان را مستقیماً به هم متصل می‌کنند. DEXها به‌صورت Permissionless کار می کنند؛ یعنی هرکسی می‌تواند بدون هیچ محدودیتی از آن‌ها استفاده کند.

نحوه کار صرافی‌های غیرمتمرکز بر پایه قرارداد هوشمند

صرافی‌های غیرمتمرکز اساساً چیزی نیستند جز مجموعه‌ای از قراردادهای هوشمند (Smart Contract). این قراردادها، قیمت ارزهای دیجیتال مختلف را در برابر یکدیگر به‌صورت الگوریتمی تعیین می‌کنند.

برای انجام معاملات، DEXها از مفهومی به نام «استخرهای نقدینگی» (Liquidity Pool) استفاده می‌کنند. نقدینگی این استخرها تماماً توسط خود کاربران تأمین می‌شود. سرمایه‌گذاران دارایی‌های خود را در آن‌ها قفل می‌کنند و در ازای آن، پاداش‌هایی شبیه به سود دریافت می‌کنند.

معمولاً کد اصلی صرافی‌های غیرمتمرکز متن‌باز است. این متن‌باز بودن باعث می‌شود توسعه‌دهندگان بتوانند کدهای موجود را بررسی کرده و حتی برای پروژه‌های رقیب استفاده کنند. به‌عنوان مثال، کد یونی‌سواپ (Uniswap) توسط طیف گسترده‌ای از صرافی‌های غیرمتمرکز مانند سوشی‌سواپ (Sushiswap) و پنکیک‌سواپ (Pancakeswap) مورد استفاده قرار گرفت. در یک کلام، در این صرافی‌ها همه‌چیز آزاد و شفاف است.

تفاوت اصلی DEX با صرافی‌های سنتی (CEX)

مهم‌ترین تفاوت‌های صرافی غیر متمرکز با صرافی سنتی متمرکز کریپتو این موارد هستند:

• کنترل پلتفرم: صرافی متمرکز توسط یک شرکت واحد کنترل و مدیریت می‌شود، در حالی که صرافی غیرمتمرکز توسط قراردادهای هوشمند و بدون هیچ نهاد مرکزی اداره می‌شود.
• حفظ دارایی: در صرافی متمرکز، دارایی‌ها و کلیدهای خصوصی شما در اختیار صرافی قرار دارد. اما در صرافی غیر متمرکز، شما کنترل کامل کلیدهای خصوصی خود را دارید و مستقیماً از کیف پول خود معامله می‌کنید.
• احراز هویت کاربر (KYC/AML): صرافی‌های متمرکز معمولاً برای جلوگیری از پول‌شویی، به احراز هویت کاربران نیاز دارند. در مقابل، صرافی‌های غیرمتمرکز غالباً به احراز هویت نیازی ندارند و در نتیجه، محدودیت و تحریم هم ندارند.
• سرعت و قابلیت‌های معاملاتی: صرافی‌های متمرکز معمولاً نقدینگی بیشتری دارند و قابلیت‌های پیشرفته‌ای مانند معاملات مارجین را ارائه می‌دهند. صرافی‌های غیرمتمرکز به‌دلیل تأییدیه‌های آن‌چین کندتر هستند و اغلب به معاملات ساده محدود می‌شوند.
• سهولت استفاده: صرافی متمرکز برای مبتدیان آسان‌تر است و از روش‌های پرداخت سنتی مانند کارت‌های اعتباری پشتیبانی می‌کند. صرافی غیرمتمرکز رابط کاربری پیچیده‌تری دارد و غالباً دسترسی مستقیم به روش‌های پرداخت سنتی ندارد.
• امکان خرید با ارزهای فیات: صرافی‌های غیرمتمرکز معمولاً برای تبدیل ارزهای دیجیتال به یکدیگر کاربرد دارند و امکان تبدیل فیات به کریپتو در آن‌ها وجود ندارد.
• تنوع توکن‌ها: صرافی متمرکز تنها توکن‌هایی را ارائه می‌دهد که توسط خود صرافی تأیید و لیست شده باشند. صرافی غیر متمرکز دسترسی گسترده‌تری به طیف وسیعی از توکن‌های جدید و کمتر شناخته‌شده فراهم می‌کند.

انواع صرافی‌های غیرمتمرکز

با پیشرفت مفهوم DEX، انواع مختلفی از صرافی غیرمتمرکز عرضه شد. امروزه همه این پلتفرم‌ها از یک فناوری یکسان استفاده نمی‌کنند؛ هرچند هدف نهایی همه آن‌ها یک چیز است. در این بخش، انواع صرافی‌های غیر متمرکز را معرفی و بررسی می‌کنیم.

بازارسازهای خودکار (AMM)

بازارساز خودکار یا Automated Market Maker نوعی از صرافی‌ غیرمتمرکز است که به‌جای دفتر سفارش‌های سنتی، از یک فرمول ریاضی برای خودکارسازی معاملات استفاده می‌کند. در دفتر سفارش‌های سنتی، خریداران و فروشندگان به‌طور مستقیم به یکدیگر وصل می‌شوند و قیمت ارزها از روی سفارش‌های کاربران تعیین می‌شود. اما فرمول ریاضی بازارساز خودکار، قیمت ارزها را از روی موجودی آن‌ها در استخر نقدینگی محاسبه می‌کند.

پس سازوکار اصلی AMM بر پایه استخرهای نقدینگی (Liquidity Pools) استوار است. این استخرها در واقع مخازنی از جفت‌ارزها هستند که کاربران نقدینگی آن‌ها را تأمین می‌کنند. کاربران در صورت تمایل باید نقدینگی یک «جفت‌ارز» را تأمین کنند، نه یک ارز تنها را. آن‌ها در ازای این مشارکت، سود دریافت می‌کنند.

هنگامی که کاربر می‌خواهد معامله‌ای انجام دهد، در واقع مستقیماً با این استخر نقدینگی تعامل می‌کند، نه با یک خریدار یا فروشنده دیگر. کاربر یک توکن را مستقیماً در ازای توکن دیگر ترید می‌کند. سپس فرمول ریاضی بازارساز خودکار، به‌صورت آنی نقدینگی را آپدیت کرده و قیمت را بر اساس آن محاسبه می‌کند. صرافی‌های محبوب یونی سواپ (Uniswap) و کرو (Curve) و بالانسر (Balancer) نمونه‌هایی از بازارساز خودکار هستند.

صرافی‌های دارای دفتر سفارش (Order Book DEXs)

صرافی غیر متمرکز دارای دفتر سفارش، پلتفرمی است که معاملات ارزهای دیجیتال را درست شبیه به صرافی‌های سنتی انجام می‌دهد، اما بدون دخالت یک نهاد مرکزی. این مدل با استفاده از یک دفتر کل دیجیتال شفاف و لحظه‌ای، تمام سفارش‌های فعال خرید (Bid) و فروش (Ask) را به‌همراه قیمت و مقدار مورد نظرشان نمایش می‌دهد.

وقتی معامله‌گر یک سفارش محدود یا Limit Order را ثبت می‌کند (مثلاً خرید یک اتریوم با قیمت مشخص)، این سفارش به دفتر سفارش اضافه می‌شود. سپس سیستم صرافی برای اجرای معامله، به‌دنبال یک سفارش فروش متناظر با همان قیمت می‌گردد.

صرافی‌های غیرمتمرکز دارای دفتر سفارش خود به دو دسته On-chain و Off-chain تقسیم می‌شوند. در مدل On-chain، تراکنش‌ها مستقیماً روی بلاک‌ چین ثبت می‌شوند. این روش تمرکززدایی و شفافیت بیشتری دارد، اما کندتر و پرهزینه‌تر است. در مدل Off-chain، سفارش‌ها خارج از بلاک‌ چین تطبیق داده می‌شوند و فقط تسویه نهایی معامله روی بلاک‌ چین انجام می‌گیرد.

تجمیع‌کننده‌های صرافی غیرمتمرکز (DEX Aggregators)

تجمیع‌کننده‌های صرافی غیرمتمرکز پلتفرم‌هایی هستند که چندین صرافی غیر متمرکز را به‌طور همزمان اسکن می‌کنند تا بهترین نرخ‌های مبادله را پیدا کنند. این تجمیع‌کننده‌ها مانند یک موتور جستجو برای معاملات دیفای عمل می‌کنند.

آن‌ها با جمع‌آوری نقدینگی از منابع مختلف، به‌دنبال بهینه‌ترین مسیر برای انجام یک معامله می‌گردند و در نتیجه، میزان لغزش قیمت (Slippage) و کارمزدهای گس را برای کاربر به حداقل می‌رسانند.

صرافی‌های لایه دوم و کراس‌چین (Layer 2 and Cross-Chain DEXs)

در نهایت، صرافی‌های لایه دوم و کراس‌چین، انواع جدید صرافی غیرمتمرکز هستند. منظور از لایه ۲ این است که تراکنش‌ها را خارج از زنجیره اصلی پردازش می‌کنند. و منظور از کراس‌چین این است که امکان معامله دارایی‌هایی از بلاک‌ چین‌های مختلف را دارند. پس یک صرافی غیرمتمرکز لایه دوم و کراس‌چین، هر دوی این قابلیت‌ها را ترکیب می‌کند و امکان انجام معاملات سریع و ارزان را در چندین شبکه لایه ۲ مختلف فراهم می‌‌کند.

تفاوت صرافی متمرکز و غیرمتمرکز ارز دیجیتال

صرافی غیرمتمرکز و متمرکز ارز دیجیتال تفاوت‌های عمده‌ای با یکدیگر دارند. در این بخش به تعدادی از اصلی‌ترین این تفاوت‌ها اشاره خواهیم کرد.

مالکیت دارایی‌ها

در صرافی متمرکز، صرافی نقش امانت‌دار (Custody) را ایفا می‌کند. کاربران باید ارزها و دارایی‌های خود را به کیف پول تحت کنترل صرافی واریز کنند و در نتیجه، کلیدهای خصوصی دارایی‌هایشان در اختیار صرافی قرار می‌گیرد.

صرافی‌های غیر متمرکز از نوع غیر امانی (Non-custodial) هستند. کاربران کنترل کامل کلیدهای خصوصی خود را دارند و معاملات را مستقیماً از طریق کیف پول خارجی خود و با استفاده از قراردادهای هوشمند انجام می‌دهند.

امنیت و حریم خصوصی

صرافی‌های متمرکز با ارائه اقدامات امنیتی پیشرفته، مسئولیت حفاظت از وجوه کاربران را بر عهده می‌گیرند. با این حال، به‌دلیل نگهداری حجم عظیمی از دارایی‌ها در یک مکان متمرکز، ممکن است هدف حملات هکری قرار بگیرند.

صرافی‌های غیرمتمرکز از نظر فنی امن‌تر تلقی می‌شوند؛ چراکه وجوه در اختیار خود کاربر است و نه در صرافی. اما از سوی دیگر، مسئولیت حفظ امنیت کیف پول کاملاً بر عهده کاربر است و اشتباهات فردی می‌تواند منجر به از دست رفتن دائمی وجوه شود.

کارمزد و نقدینگی

صرافی‌های متمرکز نقدینگی بسیار بالایی دارند و معاملات را با سرعت زیاد انجام می‌دهند. کارمزدهای معاملاتی آن‌ها معمولاً بالاتر است؛ اما تحت شرایطی، ممکن است کارمزد شبکه یا همان گس فی را از کاربر نگیرند.

در مقابل، موفق‌ترین DEXها هم نقدینگی کمتری نسبت به صرافی‌های سنتی دارند. اگرچه کارمزدهای پایه آن‌ها اغلب پایین‌تر است، اما کاربران موظف به پرداخت هزینه‌های متغیر و گاه بالای گس هستند.

قوانین و احراز هویت (KYC)

صرافی‌های سنتی به‌دلیل پیروی از قوانین مالی جهانی، ملزم به اجرای فرایندهای احراز هویت مشتری (KYC) و ضد پول‌شویی (AML) هستند. این قوانین دسترسی به پلتفرم را محدود می‌کند؛ همان‌طور که در ممنوعیت دسترسی کاربران ایرانی به صرافی‌های بزرگ بین‌المللی از جمله بایننس به‌دلیل تحریم‌ها می‌بینیم.

صرافی‌های غیرمتمرکز اغلب نیازی به تکمیل مراحل KYC و AML ندارند. در نتیجه، کاربران از هرجای دنیا می‌توانند بدون هیچ محدودیتی از آن‌ها استفاده کنند. البته نباید فراموش کنیم که این عدم نیاز به احراز هویت، در عین سادگی، می‌تواند چالش‌برانگیز هم باشد؛ مثل اینکه خدمات پشتیبانی از مشتری در این صرافی‌ها متصور نیست.

مزایا و معایب صرافی‌های غیر متمرکز

صرافی‌های غیر متمرکز هم مانند هر نوآوری دیگری، مزایا و معایب مختص خود را دارند. در اینجا قصد داریم علاوه بر بررسی مزایای DEXها، نگاهی هم به معایب و چالش‌های آن‌ها داشته باشیم. 

مزایای صرافی‌های غیرمتمرکز

مهم‌ترین مزایای صرافی‌های غیرمتمرکز این موارد هستند:

• کنترل کامل و کاهش ریسک واسطه (Counterparty Risk): در DEXها کلید خصوصی در اختیار کاربر است، نه در اختیار صرافی.

• دسترسی آزاد و فراگیری مالی: DEXها نیازی به احراز هویت ندارند و هیچ محدودیتی را برای کاربر اعمال نمی‌کنند.

• تنوع بالای توکن‌ها: جدیدترین توکن‌ها همیشه در صرافی‌های غیرمتمرکز لیست می‌شوند. این مسئله، امکان خرید توکن‌های جدید پیش از افزایش قیمت و فروش با سود را فراهم می‌کند.

• شفافیت: به‌دلیل بهره‌گیری از قراردادهای هوشمند، همه‌چیز در صرافی‌های متمرکز شفاف است؛ از کد قراردادها گرفته تا نقدینگی استخرها و تراکنش‌ها. این شفافیت، هم‌سویی بیشتری با فلسفه وجودی ارزهای دیجیتال دارد.

معایب صرافی‌های غیرمتمرکز

بااین‌حال، صرافی‌های غیر متمرکز همچنان با چالش‌هایی روبه‌رو هستند. اصلی‌ترین معایب صرافی‌های غیرمتمرکز را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید:

• پیچیدگی تجربه کاربری: رابط‌ کاربری DEXها در مقایسه با صرافی‌های متمرکز پیچیده‌تر است و نیاز به دانش تخصصی‌تری دارد.
• مسئولیت فردی: یک اشتباه در مدیریت کلیدها یا ارسال به آدرس اشتباه می‌تواند منجر به از دست رفتن دائمی وجوه شود.
• محدودیت‌های سرعت و مقیاس‌پذیری: ازآنجاکه تراکنش‌ها در DEXها باید روی زنجیره پردازش شوند، سرعت معاملات ممکن است در مقایسه با CEXها کمتر باشد.
• نقدینگی: نقدینگی کلی در بسیاری از جفت‌ارزهای معاملاتی در صرافی‌های غیرمتمرکز همچنان پایین‌تر از صرافی‌های متمرکز است. این نقدینگی پایین می‌تواند منجر به لغزش قیمت زیاد و تجربه معاملاتی نامطلوب شود.
• ریسک‌های فنی: امنیت یک DEX به کیفیت کد قرارداد هوشمند آن بستگی دارد. احتمال وجود باگ‌ها، آسیب‌پذیری‌ها یا اکسپلویت‌ها در قراردادهای هوشمند را نباید نادیده گرفت. به‌علاوه، به‌دلیل عدم محدودیت در لیست‌شدن توکن‌ها، امکان کلاهبرداری‌هایی مانند راگ پول (Rug Pull) در مقایسه با CEXها افزایش می‌یابد.

بهترین صرافی‌های غیر متمرکز سال ۲۰۲۵

بهترین صرافی غیرمتمرکز در سال ۲۰۲۵ چیست؟ در قسمت‌های پیش رو به این پرسش پاسخ می‌دهیم.

یونی سواپ (Uniswap)

یونی سواپ (Uniswap) اولین صرافی غیر متمرکز جهان و همچنان بزرگ‌ترین DEX موجود در بازار است. یونی‌ سواپ از مدل بازارساز خودکار استفاده می‌کند.  این پلتفرم که ابتدا روی بلاک‌ چین اتریوم راه‌اندازی شد، اکنون از شبکه‌های سازگار با اتریوم مانند پالیگان، آپتیمیزم و آربیتروم هم پشتیبانی می‌کند. علاوه بر مبادلات ساده توکن‌های ERC-20، یونی‌ سواپ خدمات خرید و فروش NFT را هم ارائه می‌دهد.

توضیحات کلیدی:

• کارمزدها: کارمزد مبادله متغیر بوده و از ۰.۰۱ درصد تا ۱ درصد متغیر است که به تأمین‌کنندگان نقدینگی پرداخت می‌شود.
• حجم و نقدینگی: با ثبت حجم معاملات بیش از یک تریلیون دلار، از عمیق‌ترین استخرهای نقدینگی در میان تمام DEXها برخوردار است.
• ویژگی هوشمند: از مسیریابی هوشمند (Smart Routing) استفاده می‌کند تا سفارش‌های بزرگ را بین چندین استخر تقسیم کرده و بهترین قیمت ممکن را برای کاربر پیدا کند.

مزایای یونی‌سواپ:

• رابط کاربری ساده نسبت به سایر DEXها
• عدم نیاز به احراز هویت
• نقدینگی عمیق‌تر
• پشتیبانی از شبکه‌های متعدد با کارمزد پایین‌تر (مثل پالیگان)
• امکان کسب درآمد از طریق تأمین نقدینگی 
• امنیت بالا، بدون سابقه هک مستقیم روی پروتکل اصلی

معایب یونی‌سواپ:

• امکان پیچیدگی برای مبتدیان
• کارمزدهای گس بالا در شبکه اصلی اتریوم
• محدودیت در معاملات پیشرفته مانند مارجین تریدینگ
• کارمزدهای بالاتر در صورت خرید ارز با کارت اعتباری از طریق MoonPay

پنکیک سواپ (PancakeSwap)

پنکیک سواپ (PancakeSwap) یکی از بزرگ‌ترین صرافی‌های غیرمتمرکز جهان است که به‌دلیل تمرکز روی ‌بی‌ان‌بی اسمارت چین (BNB Smart Chain) مشهور شده است. این پلتفرم به کاربران اجازه مبادله توکن‌های BEP-20 را می‌دهد.

پنکیک سواپ هم مانند یونی‌سواپ از مدل بازارساز خودکار استفاده می‌کند. این پلتفرم مجموعه‌ای گسترده از ویژگی‌ها فراتر از مبادله ساده را ارائه می‌دهد، از جمله: کشت سود (Yield Farming)، عرضه‌های اولیه فارم (IFO)، بازار پیش‌بینی (Predictions Market) و بازار NFT.

توضیحات کلیدی:

• کارمزدها: کارمزد ثابت ۰.۲۵ درصدی برای هر مبادله دریافت می‌کند که بخش عمده آن به تأمین‌کنندگان نقدینگی پرداخت می‌شود.
• توکن اصلی: توکن بومی این صرافی CAKE است که برای پاداش‌دهی به کاربران، شرکت در لاتاری و حاکمیت استفاده می‌شود.
• امنیت: با وجود انجام ممیزی‌های امنیتی، در مارس ۲۰۲۱ به‌دلیل حمله از طریق سرویس‌دهنده DNS، آسیب‌پذیری‌هایی را تجربه کرد.

مزایای پنکیک سواپ

• رابط کاربری ساده
• کارمزدهای پایین‌تر نسبت به بسیاری از صرافی‌های رقیب
• عدم نیاز به احراز هویت
• پشتیبانی از کشت سود، وام‌دهی و سایر روش‌های کسب سود از دارایی‌ها
• ارائه مجموعه گسترده‌ای از ویژگی‌ها مانند لاتاری و بازار پیش‌بینی
• نداشتن کارمزد برای برداشت به کیف پول

معایب پنکیک سواپ

• پشتیبانی انحصاری از توکن‌های BEP-20 
• عدم وجود کیف پول دیجیتال بومی
• عدم امکان تبدیل مستقیم دارایی به پول فیات و واریز به حساب بانکی

وان اینچ (1inch)

وان اینچ (1inch) یک تجمیع‌کننده صرافی‌های غیر متمرکز یا دکس اگریگیتور است. این پلتفرم چندین صرافی غیرمتمرکز را اسکن می‌کند تا بهترین نرخ مبادله را برای توکن مورد نظر کاربر پیدا کند. وان‌اینچ ممکن است یک سفارش مبادله را بین چندین صرافی تقسیم کند یا از مسیرهای مختلفی عبور دهد تا بهترین قیمت و کمترین میزان لغزش را تضمین کند. این پلتفرم از ۱۱ بلاک‌ چین مختلف از جمله اتریوم، بی‌ان‌بی چین و و پالیگان پشتیبانی می‌کند.

مزایای وان‌اینچ

• یافتن بهترین نرخ مبادله 
• پشتیبانی از تعداد بسیار زیادی از ارزهای دیجیتال، کیف پول‌ها و بلاک‌ چین‌ها
• عدم دریافت کارمزد اضافی برای خدمات پلتفرم
• سابقه امنیتی قوی، بدون هیچ‌گونه نفوذ امنیتی تا امروز
• فراهم کردن نقدینگی بالا برای معاملات با تجمیع از منابع مختلف

معایب وان‌اینچ

• عدم امکان خرید مستقیم با پول فیات
• مناسب نبودن برای سرمایه‌گذاران و معامله‌گران مبتدی که با فضای دیفای آشنایی ندارند
• عدم نمایش مستقیم قیمت‌های رقابتی برای ارزهایی مانند بیت‌ کوین یا بی‌ان‌بی کوین

سوشی سواپ (SushiSwap)

سوشی سواپ (SushiSwap) در ابتدا به‌عنوان یک فورک از یونی‌ سواپ آغاز به کار کرد، اما اکنون به یک اکوسیستم مستقل تبدیل شده است. این پلتفرم با تم ژاپنی و اصطلاحات خاص خود (مانند BentoBox و Kashi)، محیطی جذاب را برای کاربران تازه‌کار ایجاد کرده است.

سوشی سواپ علاوه بر مبادله توکن‌ها، امکاناتی فراتر مانند وام‌دهی و وام‌گیری (در پلتفرم Kashi)، استیکینگ در سوشی بار (SushiBar)، و استخرهای تشویقی (Onsen) برای تأمین نقدینگی در بازارهای جدید ارائه می‌دهد. این پلتفرم دو توکن دارد: توکن بومی SUSHI و توکن حاکمیتی xSUSHI.

توضیحات کلیدی:

• کارمزدها: کارمزد ثابت ۰.۳ درصد برای هر مبادله دریافت می‌شود که ۰.۲۵ درصد آن به تأمین‌کنندگان نقدینگی و ۰.۰۵ درصد آن به دارندگان توکن xSUSHI اختصاص می‌یابد.
• جامعه‌محور بودن: تمرکز زیادی بر حاکمیت جامعه از طریق استیکینگ توکن SUSHI در SushiBar دارد.
• محدودیت فنی: فناوری زیربنایی این پلتفرم از نظر فنی از برخی رقبا عقب‌تر است؛ چراکه برای ارتقا به جدیدترین پروتکل یونی‌سواپ (نسخه ۳) محدودیت زمانی دارد.

مزایای سوشی سواپ

• رابط کاربری جذاب
• فرصت‌های متنوع برای کسب سود
• ویژگی‌های پیشرفته دیفای مانند پلتفرم وام‌دهی Kashi و استخرهای تشویقی Onsen
• حاکمیت جامعه‌محور قوی از طریق استیکینگ توکن SUSHI

معایب سوشی سواپ

• محدودیت به توکن‌های مبتنی بر اتریوم (ERC-20)
• محدودیت در فناوری زیربنایی 
• سابقه بحث‌برانگیز در زمان راه‌اندازی (حمله به یونی‌سواپ) که ممکن است برای برخی کاربران ناخوشایند باشد.

ژوپیتر (Jupiter)

ژوپیتر (Jupiter) یک تجمیع‌کننده صرافی‌های غیرمتمرکز در بلاک‌ چین سولانا است. مانند سایر دکس اگریگیتورها، این پلتفرم از طریق فناوری مسیریابی هوشمند، به‌طور خودکار سفارش‌های کاربران را بین صرافی‌های مختلف تقسیم می‌کند تا بهترین نرخ مبادله و کمترین لغزش قیمت را پیدا کند. توکن بومی این پلتفرم JUP نام دارد که برای حاکمیت و دسترسی به برخی ویژگی‌های انحصاری استفاده می‌شود.

مزایای ژوپیتر

• یافتن بهترین نرخ مبادله با تجمیع نقدینگی از بیش از ۲۰ صرافی غیر متمرکز سولانا
• سرعت بالا و هزینه‌های بسیار پایین به‌دلیل کار بر بستر سولانا
• ارائه ابزارهای پیشرفته معاملاتی مانند سفارشات محدود (Limit Orders) و DCA
• عدم دریافت کارمزد اضافی توسط خود پلتفرم (به‌عنوان Aggregator)
• امکان مشارکت در حاکمیت پلتفرم از طریق توکن JUP

معایب ژوپیتر

• وابستگی به پایداری شبکه سولانا (که در برهه‌هایی با مشکل مواجه شده است.)
• تمرکز انحصاری بر شبکه سولانا و عدم دسترسی مستقیم به توکن‌های شبکه‌های بزرگ دیگر (بدون استفاده از پل‌ها) 
• جدید بودن و داشتن رقبای نام‌آشنا‌تر

کوییک‌سواپ (QuickSwap)

کوییک‌سواپ (QuickSwap) یک صرافی غیرمتمرکز است که بر اساس مدل بازارساز خودکار و به‌عنوان فورکی از یونی سواپ طراحی شده، اما به‌جای اتریوم، روی شبکه پالیگان (Polygon) اجرا می‌شود. هدف اصلی این پلتفرم ارائه تجربه معاملاتی مشابه یونی‌ سواپ است، اما با مزایای اصلی پالیگان؛ یعنی هزینه‌های گس نزدیک به صفر و سرعت تراکنش بسیار بالا.

نسخه سوم کوییک‌سواپ اکنون در دسترس است. این نسخه، مدل خاصی برای تأمین نقدینگی را با عنوان نقدینگی متمرکز (Centralized Liquidity) معرفی می‌کند. طبق این مدل، تأمین‌کنندگان نقدینگی می‌توانند سرمایه خود را در یک محدوده قیمتی سفارشی متمرکز کنند. 

در مدل‌های قدیمی، نقدینگی به‌طور یکنواخت در کل طیف قیمتی توزیع می‌شد. در نتیجه، عمده نقدینگی در محدوده‌هایی قرار می‌گرفت که توکن هرگز در آنجا معامله نمی‌شد. این بخش از سرمایه غیرفعال و ناکارآمد بود.

در مدل جدید، تأمین‌کنندگان نقدینگی یک محدوده قیمتی دلخواه را انتخاب می‌کنند (مثلاً بین ۱,۹۰۰ دلار تا ۲,۱۰۰ دلار برای جفت ETH/USDC). سرمایه تأمین‌کننده نقدینگی تنها زمانی استفاده می‌شود که قیمت توکن در محدوده تعیین‌شده توسط او قرار داشته باشد.

مزایای کوییک‌سواپ V3

• کارمزدهای تراکنش بسیار پایین (تقریباً صفر) در مقایسه با شبکه اصلی اتریوم
• سرعت بالا
• مدل جدید تأمین نقدینگی متمرکز
• سازگاری آسان با اتریوم (قابلیت استفاده از توکن‌های ERC-20 از طریق بریج)

معایب کوییک‌سواپ V3

• ریسک بالاتر ضرر ناپایدار (Impermanent Loss) برای تأمین‌کنندگان نقدینگی، در صورتی که محدوده قیمتی انتخابی از دست برود.
• نیاز به دانش تخصصی و مهارت بالاتر برای کار با تأمین نقدینگی متمرکز
• پیچیدگی تراکنش‌های بریج 

صرافی‌های غیرمتمرکز مناسب برای کاربران ایرانی

کاربران ایرانی برای استفاده از صرافی‌های خارجی همیشه با مشکل مواجه بودند. این مشکلات از زمانی شدیدتر شد که صرافی‌های بزرگی مثل بایننس (Binance) و کوکوین (KuCoin) شروع به الزامی‌کردن احراز هویت کردند. در این بین، آیا صرافی‌های غیرمتمرکز جایگزین‌های خوبی برای ایرانی‌ها هستند؟ معیارهای انتخاب یک DEX مناسب برای ایرانی‌ها چیست؟

معیارهای انتخاب DEX برای ایرانی‌ها

مهم‌ترین معیارها برای انتخاب یک صرافی غیر متمرکز که کاربران ایرانی باید به آن‌ها توجه کنند عبارت‌اند از:

 اولویت مطلق: عدم نیاز به احراز هویت (KYC)

این مهم‌ترین دلیلی است که کاربران ایرانی به سمت DEXها روی می‌آورند. در یک DEX، شما صرفاً با آدرس کیف پول خود معامله می‌کنید و هیچ نهاد متمرکزی هویت یا محل سکونت شما را ثبت نمی‌کند. این امر ریسک تحریم را به‌طور کامل از بین می‌برد.

ازآنجاکه احراز هویت در هیچ‌یک از دکس‌های فعلی نیاز نیست، این مسئله فعلاً دغدغه‌ای برای کاربران ایرانی نیست. بااین‌حال، به‌عنوان یک قانون کلی در نظر داشته باشید: عدم نیاز به احراز هویت مهم‌ترین معیاری است که هنگام انتخاب پلتفرم باید به آن دقت کنید.

امنیت

درست که عدم نیاز به احراز هویت ضروری است؛ اما گمنامی هم خوب نیست. به هر پلتفرم جدیدی اطمینان نکنید. هنگام انتخاب صرافی غیر متمرکز، سابقه امنیتی آن را چک کنید و مطمئن شوید که آیا پیش‌تر آسیب‌پذیری‌های این‌چنینی داشته است یا خیر.

هزینه کمتر

کارمزد تراکنش‌ها در فضای دیفای می‌تواند تأثیر زیادی بر سودآوری داشته باشد. این معیار برای کاربران ایرانی که اغلب با مبالغ کمتری ترید می‌کنند، اهمیت بیشتری دارد. DEX‌هایی که بر بستر شبکه‌های لایه دوم هستند، یا آن‌هایی که روی شبکه‌های لایه اول مقیاس‌پذیرتر فعالیت می‌کنند، معمولاً هزینه کمتری دارند.

نقدینگی

یک DEX خوب باید حجم معاملات و نقدینگی بالایی داشته باشد تا لغزش قیمت را به حداقل برساند. حتماً فاکتور نقدینگی و حجم معاملات را در نظر بگیرید.

تنوع توکن‌ها و دسترسی به آلت کوین‌های جدید

صرافی‌های غیرمتمرکز اولین محلی هستند که توکن‌های جدید در آن‌ها لیست می‌شوند. اگر به‌دنبال سرمایه‌گذاری در پروژه‌های نوظهور و آلت‌ کوین‌های کوچک‌تر هستید، DEXها تنها راه دسترسی هستند؛ زیرا این توکن‌ها اغلب هنوز در صرافی‌های متمرکز بزرگ لیست نشده‌اند. اگر صرافی از شبکه‌های مختلف پشتیبانی کند، دست شما را برای معامله توکن‌های متنوع باز می‌گذارد.

ابزارهای معاملاتی پیشرفته

قابلیت‌هایی مانند سفارش محدود و مارجین تریدینگ که پیش‌تر مختص صرافی‌های متمرکز بودند، اکنون در DEXهای پیشرفته در دسترس هستند. اگر هدفتان انجام معاملات پیشرفته است و نه فقط تبادل ساده توکن‌ها، این معیار را در نظر بگیرید.

رابط کاربری آسان

DEXها ذاتاً پیچیده‌تر از صرافی‌های متمرکز هستند. بااین‌حال، پلتفرم‌هایی که رابط کاربری ساده‌تری دارند، برای کاربران ایرانی که با فیلترشکن و مشکلات زیرساختی مواجه هستند، تجربه بهتری را فراهم می‌کنند.

دکس‌های امن بدون نیاز به احراز هویت (KYC)

برای راحتی بیشتر، فهرست کاملی از DEXهای امن و بدون نیاز به KYC را در زیر مشاهده می‌کنید. این دکس‌ها بر اساس حجم بازار مرتب شده‌اند:

• یونی سواپ (Uniswap)
• ژوپیتر (Jupiter)
• پنکیک سواپ (PancakeSwap)
• کرو (Curve)
• ریدیوم (Radium)
• دی‌وای‌دی‌ایکس (dYdX)
• وان‌اینچ (1inch)
• سوشی سواپ (SushiSwap)
• لوپرینگ (Loopring)
• اورکا (Orca)
• بالانسر (Balancer)

نکات مهم قبل از استفاده از صرافی‌های غیر متمرکز

اگر تصمیم به استفاده از صرافی‌های متمرکز دارید، باید از همه جنبه‌های مثبت و منفی آن‌ها آگاه باشید. در این قسمت از مقاله، چند مورد از مهم‌ترین نکاتی که قبل از استفاده از صرافی غیر متمرکز باید بدانید را عنوان می‌کنیم.

به‌عنوان یک کاربر ایرانی، از VPN استفاده کنید

هرچند DEXها احراز هویت نمی‌کنند، اما به‌عنوان یک کاربر ایرانی، بهتر است از VPS یا VPN با آی‌پی ثابت استفاده کنید. این کار برای جلوگیری از احتمال فریزشدن استیبل کوین‌هایی مانند USDC (توسط صادرکننده مرکزی) توصیه می‌شود.

مراقب کلاهبرداری‌ها باشید

هر کسی می‌تواند به‌راحتی توکنی را در یک DEX لیست کند. بسیاری از توکن‌های جدید ناامن، بی‌ارزش یا کلاهبرداری‌های راگ پول هستند. همیشه قبل از معامله یک توکن جدید، تحقیقات کامل انجام دهید. اصطلاح DYOR که مخفف Do Your Own Research است، یکی از شعارهای معروف دنیای کریپتو است. این شعار را همیشه سرلوحه معاملات خود قرار دهید.

اگر به‌دنبال خرید با پول فیات هستید، DEX برای شما نیست

به‌عنوان یک کاربر کریپتو، باید هدف خود را مشخص کنید. آیا به‌دنبال شکار توکن‌های جدید هستید، یا به‌دنبال خرید ارزهای اثبات‌شده برای سرمایه‌گذاری بلندمدت؟ آیا به‌دنبال مبادله ساده دو توکن هستید، یا تریدهای مکرر و پیشرفته؟ پاسخ این سؤال‌ها، بهترین مسیر را برایتان مشخص می‌کند.

اگر به‌دنبال خرید یک ارز دیجیتال قدیمی و ثابت‌شده مثل بیت کوین در ازای پول فیات هستید، DEX برای شما نیست. دکس‌ها از ارز فیات و خرید مستقیم پشتیبانی نمی‌کنند. برای این کار، صرافی‌های داخلی که از ریال پشتیبانی می‌کنند و نقدینگی بالایی هم دارند، بهترین گزینه هستند.

صرافی غیرمتمرکز یا صرافی عصرتتر؟ کدام بهتر است؟

صرافی‌های غیرمتمرکز  آزادی را برای شما به ارمغان می‌آورند. اما این آزادی با مسئولیت‌های سنگینی همراه است؛ مسئولیت کامل، پیچیدگی فنی بالا، پشتیبانی صفر، عدم پشتیبانی از ارزهای فیات و موارد دیگر. DEXها بهترین انتخاب برای معامله‌گران حرفه‌ای، باتجربه و توسعه‌دهندگان دیفای هستند که پیچیدگی را به جان می‌خرند تا در اوج گمنامی معامله کنند.

اما اگر تمایلی به پیچیدگی‌های DEXها ندارید و به‌دنبال بستری مطمئن و ساده برای خرید و فروش روزانه رمزارزها هستید، صرافی‌های متمرکز داخلی برای شما هستند. صرافی‌هایی مانند عصرتتر، با تمرکز بر نیازهای کاربران ایرانی، مزایایی مانند کارمزد کمتر و شفاف، پشتیبانی به زبان فارسی، نقدینگی بالا، و پشتیبانی از ریال را برای شما به‌همراه دارند.

پس اگر ترجیح می‌دهید به‌جای درگیر شدن با ریسک‌های فنی، بر استراتژی‌های معاملاتی خود تمرکز کنید، انتخاب روشن است: ریسک‌های غیر متمرکز را کنار بگذارید و معاملات خود را ساده کنید! برای تجربه خرید و فروش امن، سریع و همراه با پشتیبانی فارسی و کارمزد بهینه، همین امروز در صرافی عصرتتر (Asretether) ثبت نام کنید و با خیالی آسوده وارد بازار رمزارزها شوید.

آینده صرافی‌های غیر متمرکز در بازار کریپتو

صرافی‌های غیر متمرکز با وجود همه پیشرفت‌هایی که داشته‌اند، هنوز به بلوغ خود نرسیده‌اند. مسیر پیشرفت آن‌ها بر دو پایه اصلی استوار است: رفع چالش‌های زیرساختی و افزایش سهولت کاربری.

چندین روند کلیدی، چشم‌انداز آینده DEXها را ترسیم خواهند کرد:

1. تجربه کاربری بی‌نقص: پلتفرم‌هایی که تجربه کاربری را ساده‌سازی کرده و ترید را به آسانی انجام تراکنش‌های بانکی کنند، بازیگران غالب بازار خواهند بود.
2. مدل‌های ترکیبی: تلفیق عناصر غیرمتمرکز با امکانات صرافی‌های متمرکز (مانند اجرای سریع سفارش و ابزارهای پیشرفته معاملاتی) می‌تواند تعادل ایدئالی را ایجاد کند.
3. یکپارچگی عمیق با دیفای: DEXها برای تکامل خود به تلفیق عمیق‌تر با دیفای نیاز دارند. پیوند با پلتفرم‌های وام‌دهی، پروتکل‌های ییلد فارمینگ و بازارهای مشتقات، ملزومات غیرقابل‌انکار دکس‌ها هستند.

جمع‌بندی

در این مقاله بررسی کردیم که صرافی غیرمتمرکز چیست، و تفاوت‌های صرافی متمرکز و غیرمتمرکز ارز دیجیتال را عنوان کردیم. صرافی‌های غیرمتمرکز از نظر ماهیت، نوآوری‌های جالبی در فضای کریپتو هستند. دنیای غیرمتمرکز ارزهای دیجیتال، به پلتفرم‌هایی غیرمتمرکز برای معامله این ارزها هم نیاز داشت. اما اینکه آیا صرافی غیر متمرکز برای همه کاربران مناسب است یا خیر، جای تأمل دارد.

صرافی‌های غیر متمرکز یا همان دکس‌ها قرار نیست جای صرافی‌های متمرکز را بگیرند. صرافی‌های متمرکز با ارائه امکاناتی همچون پشتیبانی مشتریان و خرید ارزهای دیجیتال با ارز فیات، برای دسته‌ای از کاربران مناسب هستند. و DEXها با امکانات دیگری همچون عدم نیاز به KYC، برای دسته‌ای دیگر. در نهایت، هر دوی این مفاهیم در کنار هم، معاملات ارزهای دیجیتال را تسهیل خواهند کرد.

سؤالات متداول صرافی غیرمتمرکز

 در اینجا به برخی از پرسش‌های رایج درباره صرافی‌های غیرمتمرکز پاسخ خواهیم داد.

صرافی غیرمتمرکز چیست؟

صرافی غیرمتمرکز (DEX) یک قرارداد هوشمند است که امکان تبادل مستقیم ارزهای دیجیتال را بدون نیاز به واسطه مرکزی فراهم می‌کند.

آیا استفاده از صرافی‌های غیرمتمرکز امن است؟

کلیدهای خصوصی شما در DEXها تحت کنترل خودتان هستند و معاملات از داخل کیف پول خودتان انجام می‌شوند؛ اما ریسک‌هایی مانند باگ‌های قرارداد هوشمند یا کلاهبرداری‌های توکن جعلی وجود دارد.

تفاوت DEX و CEX در چیست؟

صرافی سنتی یا CEX یک شرکت متمرکز است که معمولاً دفتر سفارش دارد و سفارش‌های خرید و فروش کاربران را به هم وصل می‌کند. صرافی غیرمتمرکز یک قرارداد هوشمند است که هیچ مدیر واحدی نداشته و قیمت ارزها را از طریق فرمول‌های ریاضی محاسبه می‌کند.

بهترین صرافی غیرمتمرکز برای ایرانی‌ها کدام است؟

دکس‌هایی مانند یونی سواپ و پنکیک سواپ به‌دلیل عدم نیاز به احراز هویت، سابقه امنیتی خوب، نقدینگی بیشتر و اعتبار بالا برای ایرانی‌ها مناسب هستند.

آیا کارمزد DEXها کمتر است؟

خیر، کارمزد DEXها می‌تواند به‌دلیل هزینه‌های گس در شبکه‌های پرطرفدار مانند اتریوم بالاتر از CEXها باشد. بااین‌حال، دکس‌های فعال روی شبکه‌های لایه دوم یا شبکه‌های مقیاس‌پذیرتر، هزینه کمتری دارند.

چگونه می‌توان به DEX متصل شد؟

برای اتصال به DEX کافی است از یک کیف پول وب ۳ مانند متامسک یا تراست والت استفاده کنید. سپس وارد پلتفرم صرافی غیرمتمرکز شده و آن را از طریق گزینه Connect Wallet به کیف پول خود متصل کنید.

آیا در صرافی عصرتتر هم می‌توان توکن‌های DEX را خرید و فروش کرد؟

توکن‌های جدید معمولاً ابتدا در DEXها لیست می‌شوند؛ اما به‌محض اطمینان از اعتبار و لیست‌شدن در صرافی‌های مطرح بین‌المللی، این توکن‌ها در  صرافی عصر تتر هم فهرست شده و در اختیار کاربران قرار می‌گیرند.